Normaal gesproken werkt ze als orthopedisch chirurg in de Sint Maartenskliniek in Nijmegen. Maar een paar weken per jaar staat Kirsten Veenstra als vrijwilliger in een operatiekamer aan boord van ziekenhuisschip de Africa Mercy. Zodat kinderen met kromme benen zoals Soanomeny en Soavinaly óók levensveranderende zorg kunnen krijgen. Lees hier het interview met Kirsten.
Vertel: wat is orthopedische chirurgie precies?
Als orthopedisch chirurg voer je operaties uit aan botten, gewrichten, spieren, pezen en banden. Misschien heeft je vader of oma een kunstheup? Dat doet een orthopedisch chirurg. Maar we helpen ook kinderen met aangeboren afwijkingen of patiënten waarbij botten na een breuk scheefgegroeid zijn. Zelf ben ik gespecialiseerd in operaties aan enkels en voeten. Je kan het een beetje vergelijken met het uitlijnen van een auto. Ik zorg dat mensen weer recht op hun benen kunnen staan.
Wat maakt dit voor jou zo’n mooi vak?
De essentie van ons werk is mensen in beweging houden. Als je niet (goed) kunt lopen of bewegen, raak je steeds meer geïsoleerd. Met een operatie geven we patiënten hun bewegingsvrijheid weer terug en zorgen we dat ze weer kunnen meedoen in de maatschappij. Hier in Nederland, maar zeker ook in Afrika waar we kinderen opereren. Die hebben nog een heel leven voor zich. Een operatie zorgt ervoor dat zij weer gewoon kunnen lopen naar school, met vriendjes en vriendinnetjes kunnen spelen. En later kunnen werken, een gezin kunnen stichten. Net als ieder ander.
De essentie van ons werk is mensen in beweging houden. Als je niet goed kunt lopen of bewegen, raak je steeds meer geïsoleerd. Met een operatie geven we patiënten hun bewegingsvrijheid weer terug en zorgen we dat ze weer kunnen meedoen in de maatschappij.
Kirsten Veenstra
Beschrijf eens hoe zo’n periode aan boord er voor jou uitziet?
Vorig jaar was ik twee weken op de Africa Mercy in Madagaskar. Op maandag zie ik dan samen met het team zo’n twintig kinderen die zijn aangemeld voor de operatie. We maken röntgenfoto’s om te bekijken waar de vergroeiing in hun benen of voeten zit, waarna we operatieplannen opstellen. De dagen erna staan we van acht uur ‘s ochtends tot half zes ‘s middags te opereren en ‘s avonds loop ik nog even over de zaal om bij de kinderen te kijken hoe het met ze gaat en of ze pijn hebben. Het is echt twee weken topsport, maar ook heel mooi om te doen.
Welke aandoeningen hebben de kinderen die jij opereert?
Veel kinderen hebben kromme benen door een gebrek aan calcium, fosfaat en vitamine D. Maar ik heb bijvoorbeeld ook Soanomeny en Soavinaly geopereerd, een tweeling met de ziekte van Blount. Dat is een groeistoornis waardoor de binnenkant van het onderbeen minder hard groeit dan de buitenkant, waardoor je benen en vaak ook je voeten scheef komen te staan.
Kunnen kinderen als Soanomeny en Soavinaly niet in Madagaskar zelf geopereerd worden?
Nee, helaas niet. In heel het land is er maar één chirurg die orthopedische operaties uitvoert, maar hij doet geen operaties bij kinderen. Ook ontbreekt het aan medische instrumenten en nazorg die nodig is voor zo’n behandeling. Je bent er niet met een operatie, daarna volgt nog een intensief revalidatietraject van zo’n vier maanden met onder meer fysiotherapie. En als het er al zou zijn, zouden veel ouders zo’n traject niet kunnen betalen. Een operatie aan boord bij Mercy Ships is voor hen dus écht een ‘once in a lifetime opportunity’.
Voor kinderen als Soanomeny en Soavinaly is een gratis operatie als een lot uit de loterij. In Madagskar zijn er namelijk geen chirurgen die dit soort operaties doen.
Wat doe je precies tijdens een operatie?
Dat verschilt per patiënt, maar waar het meestal op neerkomt is dat je een bot doorzaagt, er een hoekje uithaalt en het vervolgens weer vastzet met schroeven en draden, waardoor het bot in de juiste stand blijft staan. Zo’n operatie is echt teamwork. Je hebt een anesthesist die een kind onder narcose brengt en vitale functies in de gaten houdt tijdens de operatie. En twee OK-assistenten die de instrumenten zoals zagen en boren klaarmaken en aanreiken.
Gaan er dingen anders dan in Nederland?
Ja. De meeste kinderen hier aan boord hebben aandoeningen aan beide benen. Daarom opereren we met twee chirurgen tegelijk, waarbij we elkaar af en toe onderling helpen. Aan boord werkt er ook vaak een chirurg uit Madagaskar mee. Tijdens de operatie dragen we kennis over, want de droom is dat kinderen in de toekomst gewoon in een ziekenhuis aan land geholpen kunnen worden. Verder gebruiken we hier maar één type schroef, waarvan we weten dat ze die er in een lokaal ziekenhuis uit kunnen halen. Want ons ziekenhuisschip vaart straks verder en bij eventuele complicaties wil je dat een kind wel geholpen kan worden. Ook proberen we medische materialen zoals draden zo efficiënt mogelijk te gebruiken, omdat we weten dat alles aan boord moet worden aangevoerd.
Aan boord werkt er ook vaak een chirurg uit Madagaskar mee. Tijdens de operatie dragen we kennis over, want de droom is dat kinderen in de toekomst gewoon in een ziekenhuis aan land geholpen kunnen worden.
Hoe ziet het herstelproces er daarna uit?
De meeste kinderen blijven zo’n twee weken aan boord van het schip. Dan verwijderen we alle ijzerdraden die door de huid naar buiten steken, verzorgen de wonden en brengen we nieuw gips aan. Dat maakt de kans op infecties kleiner als kinderen terug aan wal gaan. Tijdens het revalidatieproces verblijven patiënten in een HOPE Center. Dat is een verlengstuk van het ziekenhuisschip. Er worden er regelmatig foto’s gemaakt, om te kijken hoe de botten aangroeien. Door het gips een klein beetje aan te passen, kan je de richting van de groei bijsturen.
Ben jij daar nog bij betrokken?
Ik ben dan al weer terug in Nederland, maar ik kijk samen met andere chirurgen wel op afstand mee met de gipsmeester. Zo blijven we betrokken bij het herstel. Uiteindelijk volgt er fysiotherapie. Ook krijgen ouders uitleg over welke voeding goed is voor de botontwikkeling van hun kind. Mercy Ships geeft ze ook vitamines en supplementen mee. Dat vind ik mooi. Aan elk detail is gedacht, het hele traject klopt.
Ik wist niet dat er zoveel nazorg nodig is!
Klopt. Daarom opereren we per werkperiode ook maar een paar weken lang orthopedische patiënten aan boord. Natuurlijk zouden we liever nog meer kinderen helpen, maar dat betekent ook dat er nog een veelvoud aan mensen én geld nodig is voor het revalidatietraject.
Wat is je bijgebleven tijdens je laatste verblijf?
Het klinkt misschien vreemd, maar dat was niet een operatie. Waar ik heel blij van werd, is dat een aantal jonge kinderen die eerder geselecteerd waren voor een operatie, tóch geen operatie nodig hadden. In de maanden voordat het schip aankwam, hadden ze supplementen gebruikt die ze van Mercy Ships hadden gekregen. Daardoor waren hun benen al rechter geworden. Prachtig toch? En tegelijkertijd ook een beetje triest, omdat een deel van deze ingrijpende operaties zo eenvoudig voorkomen had kunnen worden.
En wat doet het werk aan boord met jou?
Het helpt om te relativeren. Na die twee weken aan boord besef ik nog sterker hoe goed we het hier in Nederland hebben. Het is ook mooi om aan boord samen te werken met zoveel vrijwilligers die allemaal gemotiveerd zijn om iets goeds te doen. Dat werkt aanstekelijk. Een Engelse gipsmeester aan boord zei het mooi: thuis is iedereen chagrijnig over het weer en klagen we massaal over het salaris. Hier regent het iedere dag en werken we vrijwillig en toch is iedereen blij.
Thuis is iedereen chagrijnig over het weer en klagen we massaal over het salaris. Hier regent het iedere dag en werken we vrijwillig en toch is iedereen blij.
Wat motiveert jou om aan boord te gaan?
Tijdens mijn studie heb ik een tijdje in Indonesië en India gewerkt. Daar zag ik hoe je met heel weinig heel veel voor mensen kunt betekenen. Ik heb er even over nagedacht om tropenarts te worden, maar toch gekozen om me eerst te specialiseren als chirurg. Nu ik wat ouder ben en de kinderen uit huis zijn, heb ik ruimte in mijn leven om iets ‘terug te geven’. Toen de Global Mercy een aantal jaar geleden in Rotterdam lag, zag ik: dit is mijn plek. Wat me aansprak was de integrale, zorgvuldige aanpak.
Mercy Ships heeft een integrale, zorgvuldige aanpak met professionals aan boord en aan wal voor operaties, revalidatie en educatie. Zonder hen ben ik als orthopedisch chirurg nergens en zou ik er niet eens aan beginnen.
Waarom is dat voor jou zo belangrijk?
Een orthopedische operatie is een grote verantwoordelijkheid, zeker bij kinderen. Je kunt niet na een paar weken zeggen: doei, zoek het maar uit. Zeker niet omdat de kans op complicaties reëel is. Daarom ben ik ook zo blij dat er bijvoorbeeld plastisch chirurgen aan boord zijn die kunnen meekijken als een wond niet goed herstelt. Maar ook dat er aan wal een team klaarstaat dat kinderen helpt bij de revalidatie en zorgt voor de educatie van gezinnen. Zonder hen ben ik als chirurg nergens en zou ik er niet eens aan beginnen.
In landen als Madagaskar zijn er veel mensen met medische aandoeningen, zoals gebogen benen, die hun leven beperken en hun toekomst belemmeren. Dankzij donateurs wereldwijd kunnen vrijwillige chirurgen zoals Kirsten Veenstra orthopedische operaties uitvoeren die letterlijk levens veranderen.
Met jouw eenmalige of maandelijkse gift help je iemand weer bewegen, lachen en meedoen in de samenleving. Je kunt ook bijdragen door je talenten in te zetten aan boord van één van onze ziekenhuisschepen of als vrijwilliger in Nederland.
